نهمین جلسه “مبانی سبک زندگی اسلامی” با موضوع “مصرف و رسانه”

مهندس اعلایی مدیر عامل موسسه زکا در نهمین جلسه درس مبانی سبک زندگی در موضوع سبک زندگی روزمره موضوع مصرف و رسانه را مورد بحث و برسی قرار داد.

این مطلب را با آن ها که دوستشان دارید به اشتراک بگذارید:

نهمین جلسه ” مبانی سبک زندگی ” تحت عنوان عناصر زندگی روزمره , مصرف و رسانه , در مسجد وحدت برگزار شد.
مهندس اعلایی مدیر عامل موسسه زکا در نهمین جلسه درس مبانی سبک زندگی در موضوع سبک زندگی روزمره موضوع مصرف و رسانه را مورد بحث و برسی قرار داد.

مصرف گرایی

وی مصرف را سومین عنصر زندگی روزمره برشمرد و گفت:اگر چرخه ی اقتصاد را واجد سه فرایند اساسی تولید ، توزیع و مصرف بدانیم ، فرایند مصرف در انتهای این چرخه قرار دارد. مصرف در اقتصاد همان چیزی است که ارسطو آن را ” علت غایی ” نام برده است ؛ تنها علتی که در واپسین لحظه های عمر معلول آشکار می شود ، و به لحاظ رتبی از معلول تاخر دارد . مصرف ، غایت القصوای نظام تولید در اقتصاد است.
مسئله ی ” مصرف در زندگی روزمره ” از ابعاد گوناگون واجد اهمیت است. به لحاظ اقتصادی ، چنان که به اجمال اشاره کردیم ، مصرف بخش مهمی از فعالیت های اقتصادی را پوشش میدهد . در بُعد اجتماعی ، مصرف  شبکه ای  وسیعی  از روابط  اجتماعی  را  می آفریند که هر روز تکرارمی شود و منشأ بسیاری از تعاملات ، مناسبات و استقرار و دوام نهادهای اجتماعی است . در بُعد فرهنگی ، مصرف امروزه نقش بسیار با اهمیت و بنیادین پیدا کرده است.
مصرف از فعالیت اقتصادی صرف فراتر رفته و الگوهای رفتاری جدید ، مجموعه ای از ارزش ها و هنجارها و دریک کلام نوعی چشم انداز فرهنگی جدید را رقم زده است . تغییرات در روابط جنسیتی ، ظهور هویت های فردی و گروهی ، پیدایش خرده فرهنگ ها و پدیده هایی همچون مُد و سبک زندگی مجموعه مسائلی است که با ظهور جامعه و فرهنگ مصرفی امکان پذیر شده است.
آنگاه ضمن بیان اینکه مصرف در دورانهای جدید فراتر از نیاز انسانی انجام میشود به همین دلیل مصرف , تبدیل به یک ایدئولوژی شده است که اقتصاد , فرهنگ و مسائل اجتماعی را تحت تاثیر خود قرار داده است.
سپس وی به توصیف ایدئولوژی مصرف پرداخت:
مصرف در جامعه ی جدید ، آن رابطه ی بنیادین و جوهری خودش با نیازهای آدمی را چه در بعد اجتماعی و چه در بعد فردی از دست داده است. جامعه ی امروزی مصرف می کند و مصرف به رکن اساسی حیات در آن بدل شده ، اما نه از این لحاظ که این مصرف در خدمت نیازهای انسانی باشد،بلکه از آن رو که امری در ورای اراده ، آنها را به سوی مصرف می کشاند.
چه چیزی چنین تقدیری را رقم زده و مهم تر از آن چه چیزی چنین وضعیتی را ممکن ساخته است ؟
جواب ایدئولوژی مصرف است ، آنچه به میانجی سازو برگ هایی که در اختیار دارد ،مصرف را به مقوله ای مشروع و موجه بدل می کند.آنچه نظام سرمایه داری و منطق مصرف را اشاعه می دهد و پایه های استشمار اقتصادی را مستحکم تر می سازد . فرق نمی کند مضمون این ایدئولوژی ” فایده گرایی “ باشد یا ” توجیهات نیازهای بنیادین ” یا اینکه ” اصل توانمندی ها ” درهرحال ، نظام سرمایه داری برای اشاعه ی مصرف و به وجود آورده است ؛ ایدئولوژی ای که مصرف را باهویت آدم ها گره می زند و کالا را به ” بت واره ای ” بدل می کند که دل و دین را از آدم ها می رباید.
” ایدئولوژی مصرف چنین القا می کند که معنای زندگی را در آنچه مصرف می کنیم باید جست ، نه در آنچه تولید میکنیم “
کاری که ایدئولوژی مصرف انجام می دهد این است که تعریف ذهنی مصرف را تلطیف نموده و آن را جذاب جلوه می دهد و از این رهگذر نظام سرمایه داری پیش از آنکه جیب ها ، پول و ثروت افراد را غارت و چپاول کند ، دنیای ضمیر و روان آدم ها را به تصرف خویش درآورده و به آن    می تازد . مصرف کننده در چنبره ی تعریف ها و توصیف ها ، توجیه سازی ها و مشروط سازیهای ایدئولوژی  مصرف گیر می کند و غافل از دسیسه ها و نیت های ناپاکی که نظام سرمایه داری و بازار آزاد در سر دارد ، سرخوشانه ی به سمت همان دامی می رود که این نظام برایش برپا نموده است.

مهندس اعلایی موضوع خرید را به عنوان یکی از اساسی ترین جلوه های مصرف گرایی مورد بحث و برسی قرار داد :

خرید

خرید یکی از اساسی ترین جلوه های مصرف گرایی در زندگی روزمره است. خرید هرچند با عمل مصرف یکی نیست ، اما کنش میانی است که بین میل مصرف کننده به مصرف کالا و اشتهای تولید کننده برای فروش کالا واسطه می شود  و  در عمل میان این دو سر طیف رابطه برقرار می کند. محققان میان مراکز سنتی و قدیمی خرید و مراکز مدرن خرید دست کم چهار فرق قائل شده اند:
نگاه کردن به جای سخن گفت
خرید به مثابه تفریح و لذت
هوس به جای نیاز
تمایز مهم دیگر ، خرید به دلیل هوس به جای خرید براساس نیاز است . مراکز خرید جدید همچون دامی گسترده است.

استون در دهه ی ۱۹۵۰ در نخستین مطالعاتی که مستقلاً روی خرید صورت گرفته ، دست کم چهار خریدار را از هم تفکیک می کند :
۱ـ خریدار اقتصادی : کسی که به قیمت و کیفیت توجه دارد و کالا را بر مبنای منفعت و سود دهی آن می خرد
۲ـ خریدار شخصی : کسی که معیار اقتصادی برای او از درجه ی دوم اهمیت برخوردار است و بیشتر به دنبال فرصت تعامل با کسانی است که عرضه ی کالا را تجربه می کنند . بلکه ابزاری برای تعامل اجتماعی است ، بازی نقش ، سرگرمی جاری زندگی روزمره ، تجربه ی اجتماعی خارج از خانه با دوستان ، تحریک و انگیزش حسی ، ارتباطات یا غیبت کردن با دیگران ، تعاملات با گروه دوستان ، دیدن و دیده شدن ، لذت از منزلت و اقتدار و سرانجام لذت از چانه زنی را در بر می گیرد.
۳ـ خریدار اخلاقی : خرید از نظر چنین فردی باید معطوف به نیاز باشد و از این لحاظ زیاده روی در خرید را عمل نا پسند تلقی می کند.
۴ـ خریدار بی اعتنا :که فعالیت خرید را بدون ضرورت انجام میدهد و اغلب روحیه ی انفعالی دارد و در مقابل جذابیت های کالا ،وسوسه های خرید و القائات اغراق آمیز تبلیغات دست از پا گم می کند و نمی تواند مقاومت کند. خرید برای چنین فردی به گفته ی بوردیو ، نوعی عادت واره است ، طبیعت ثانوی است که خودکار عمل می کند.

مصرف گرایی

فمینیزه شدن مراکز خرید و جایگاه های مخصوص زنان ، از قبیل چای خانه ، محل شیر دادن و نگه داری کودکان ، کلوب های زنانه و گالری لباس ها و آرایش ها تعبیه شده اند. بنابراین ، زنان می توانند از این مراکز برای اهدافی جز اهداف خرید استفاده کنند. گذشته از آن ، این مراکز خرید اغلب عامدانه معطوف به زنان طبقه ی متوسط طراحی شده اند. ( در این فروشگاه ها ) قرار است خریداران زن در حین خرید احساس یک ملکه یا حداقل بانوی شایسته ی احترام را داشته باشند ؛ زیرا آنها در محیطی شبیه کاخ قدم می زنند که پوشیده از اشیاء لوکس و قیمتی است .

سپس با توجه به کمبود وقت اشاره ای کوتاه به عنصر چهارم زندگی روزمره کردند:

رسانه , تلویزیون و فیلم

زندگی روزمره بیش از آنچه تصور میکنید رسانه ای شده است . رسانه ها همه جای حیات روزمره را احاطه کرده اند . نه تنها عرصه ی عمومی که عرصه ی خصوصی نیز به جولانگاه مطلق رسانه ها بدل شده است . هر دم و هر لحظه ای از حیات که نفس بکشید رسانه ها حضور دارند ؛ خواب یا بیداری ، کار یا استراحت و سرگرمی ، در همه جا رسانه ها سرک می کشند و حیات را تحت کنترل دارند .
امپراتوری رسانه ها همه ی قلمروهای زندگی را مسخر خویش ساخته است.

با توجه به آغاز ماه محرم مباحث مبانی سبک زندگی در مسجد وحدت تا پایان ماه صفر تعطیل میباشد.

این مطلب را با آن ها که دوستشان دارید به اشتراک بگذارید:

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.