کارگاه تدبیر تندرستی(جلسه سوم _ سته ضروریه)

خانم دکتر مژده پور حسینی در کارگاه سته ضروریه_ولنجک

سته ضروریه شش اصل است در طب اسلامی که اگر افراد رعایت کنند ,بدن آنها خلط سالمی میسازد و نتیجه آن سلامت بدن و روح است.

این مطلب را با آن ها که دوستشان دارید به اشتراک بگذارید:

جلسه سوم “کارگاه تدبیرتندرستی” در تاریخ ۱۲/۰۷/۹۷ درمسجد النبی (ص)ولنجک با موضوع “بررسی سته ضروریه ” (شش اصل ضروری تندرستی) تشکیل شد.

(این کارگاه در ادامه کارگاه جلسه اول و دوم بود)

خانم استاد دکتر مژده پور حسینی شش اصل تندرستی( سته ضروریه ) را به شرح زیراعلام نمود:

۱ – آب و هوا

۲ –  خوردنی ها و آشامیدنی ها

۳- خواب و بیداری

۴- حرکت و سکون

۵- استفراغ و احتباس

۶ – اعراض نفسانی

و دیدگاه طب اسلامی و سنتی را در مورد هر سته ضروریه بیان کرد.

آب و هوا :

فصول

  • فصول

فصول ( اولین اصل از سته ضروریه ) از نظر طب اسلامی ممکن است با فصولی که در تقویم ذکر شده است کمی متفاوت باشد.زیرا ممکن است در ناحیه ای مانند قم  تابستان طولانی تر و در منطقه ای مانند تبریز زمستان طولانی تری را شاهد باشیم.بدن هم مانند فصول منطقه زندگی خودش عملکرد متفاوت تری را دارد.

بهار

  • فصل بهار —» مزاج گرم و تر

در این فصل بدن به هیجان می آید و مواد اضافی خود را به صورت جوش , ابریزش بینی ,قی و …بیرون میریزد.این مواد اضافی طی مدت حداقل حدود یکسال در بدن جمع شده است.پس ما نیز با انجام یکسری اصول میتوانیم به این پاکسازی کمک کنیم.

پرهیز از کثرت تناول خوراکیهای گرم وتر و همچنین افراط در حرکات و حمام و مصرف گوشت از جمله این موارد است.

بهترین خوراکیهادر فصل بهار:

شربت لیمو، سکنجبین، آلبالو، زرشک، سماق، انار است

در فصل بهارخون گرفتن مناسب است همچنین خوردن مسهل مناسب عملی است نیکو

از انجا که در فصل زمستان بلاغم منجمد و رطوبت در معده و نواحی آن و صدرو سینه جمع میگردد بهترین تدبیر در فصل بهار “قی” است.

 

تابستان

  • فصل تابستان —» گرم و خشک

گرمی هوا در فصل تابستان باعث می شود حرارت به سمت ظاهر میل کند در نتیجه حرارت در باطن ضعیف و موجب ضعف قوای هاضمه می شود.

به علت هاضمه ضعیف بهتر است غذا کم خورده شود.کم تحرک کنیم و اگر میخواهیم ورزش کنیم حتما در سایه باشد.

از کاهنده های صفرا استفاده کنیم.آلو از بهترین های آن است.بعد از آن خوردن انار، حماض(ترشک)، تمرهندی، شربت لیمو،سکنجبین میوه های میخوش (ترش و شیرین) آلبالو گیلاس و ….نیکو است.

کلا در این فصل ازهر چیز و هر کار گرم وخشک دوری کنیم.

پاییز

  • فصل پاییز —» سرد و خشک

به دلیل مزاج فصل ، تولید خون در بدن کم است . لذا بهتر است چیزهای خون ساز بخوریم و خون بدن را از دست ندهیم.(خون گیری و فصد در این فصل خوب نیست)

موارد پرهیز:

۱- خشکاننده ها : ازغذاها و ادویه خشک پرهیز شود وهمچنین جماع  خشکی می آورد.

۲-سرمابخش ها: آب سرد – خواب در مکان سرد – حمام با آب سرد

بدن اگر در این فصل سرما زده شود تا آخر زمستان سرمای خود را از دست نمیدهد.

بهتر است مرطوبات مایل به گرمی مصرف شود.مانند کاهو (مرطوب)گوشت (خون سازی و گرمی)

۳-حمام با آب فاتر (نیم گرم)—» ، داغی زیاد آب خشکی می آورد.

زمستان

  • فصل زمستان —» سرد و تر

در این فصل افزایش بلغم را داریم.تری زمستان مانند تری میانسالی کاذب است و باید در فصل بهار توسط کارهایی که در بالا ذکر شد از بدن خارج شود.

وقتی بارندگی های فصل زمستان شروع شود و هوا به اندازه فصل زمستان سرد شود این فصل شروع شده است.

موارد پرهیز:

اجتناب از فصد و حجامت و قی و اسهال قوی (موقع نیاز مسهل ضعیف و متوسط مجاز است)

ورزش شدید و قوی.(ورزش های قوی و شدید ، زیاد مناسب نیست زیرا بدن را سرد و ضعیف میکند)

توصیه ها

افزایش غذا وگوشت ونوشیدنیهای گرم ،

پوشش گرم (لباس های پشمین – شال، فرش گرم و مکان گرم به هنگام خواب)

(باید سه قسمت ملاج سر و گردن و پاها را در زمستان گرم نگه داریم)

حرکت و ورزش معتدل

اصول کلی تدبیر غذایی

 

*-  تغییر عادت

قوانین تغییر عادت:

۱-عادت حکم طبیعت ثانویه رادارد

۲-عادت بد را از اول کسب نکنید که تغییر آن بسیار سخت است.

  • سعی کنیم عادات غذایی درست را از کودکی در فرزندان خود نهادینه کنیم.

۳-اگر واقعا عادت مضری دارید وتغییر آن ضروری است اقدام نمایید در غیر این صورت آرامش بدن را بر هم نزنید.

  • یک اصل مهم در جذب مواد در بدن رغبت , میل و اشتیاق ما به آن غذا است.گاهی شاید یک ماده غذایی کمی ضرر داشته باشد اما چون با میل خورده میشود مواد مفید اندک آن جذب بدن میشود.

۴- تغییر عادت باید آرام وتدریجی باشد

۵-تغییر عادت باید با مدارا ونرمش باشد

  • ما نمیتوانیم عادات خود را ناگهانی عوض کنید .برای مثال اگر عادت به خوردن آب در بین غذا داریم باید ابتدا مقدار آب را کم کنیم بعد نوشیدن آب را به کل در بین غذا حذف کنیم.

۶-عادات(حتی عادات خوب) به حسب سن و فصل و قوت وضعف همیشه یکسان نمی ماند وباید متناسب آنها تغییر کند.

  • به طور مثال شاید بدن فردی در یک شهر روزی ۶ لیوان آب لازم داشته باشد اما با تغییر فصل و مکان زندگی این میزان افزایش یا کاهش یابد.

 

  • اجتناب از کم خوری زیرا باعث ضعف و لاغری میشود.

 

  • اجتناب ازپرخوری زیرا باعث تخمه («سوءالهضم» یا «ناگواریدن طعام» )میشود .
  • عدم جمع میان اطعمه مختلفه

  • در طب اسلامی به غذایی, غذای واحد میگویند که در یک دیگ پخته شده باشد و به قوام واحد رسیده باشد.مانند خورشت که ترکیبی از گوشت , ادویه , پیاز , حبوبات و …است.برنج و نان را میشود به عنوان طعام دوم حساب نکرد.اما مابقی غذا ها را خیر.زمانی که ما دو یا چند طعام مختلف میخوریم باعث ایجاد خلط بد در بدن میشویم.که در جلسه دوم از ضرر خلط بد برای بدن گفتیم.

 

  • عدم مداومت بر طعام واحد.
  • جویدن نیکو و زیاد باعث سرعت هضم غذا در معده و روده میشود.
  • قبل از سیر شدن دست از غذا بکشد.
  • تحقیقات اخیر نشان داده جویدن زیاد غذا باعث پایین آمدن میزان قند در افراد دیابتی میشود.

 

تعداد وعده های غذا:

    سه بار در دو روز یا نهایتا“ روزی دو وعده است

 

بهترین غذا:

 

نان پاکیزه از گندم بی آفت – گوشت گوسفند سالم – زرده تخم مرغ جزو غذاهایی هستند که غذائیتش بیشتر از سایر غذا ها است.

تخم مرغنانگوشت

بهترین میوه ها با غذائیت زیاد شامل :

انگور رسیده آونگ کرده – انجیر رسیده میشود.

انگورانجیر

ترتیب تناول اغذیه لطیف و غلیظ برای حفظ صحت:

 

هنگام گرسنگی شدید باید اول طعام غلیظ سپس طعام لطیف خورده شود.

هنگام گرسنگی خفیف  باید  اول طعام لطیف سپس طعام غلیظ خورده شود

 

هنگام  گرسنگی کاذب  باید  فقط طعام لطیف خورده شود.

 سوپ

آب

 آب

موارد ممنوعیت مصرف آب  ( دومین اصل از سته ضروریه ) از نظر طب اسلامی به شرح زیر است:

  • قبل از غذا یا بین آن (بجز گرم مزاج جهت منع احتراق غذا , که معمولا به خاطر نحوه تغذیه ما در این این سالها افراد با معده بسیار گرم, کم هستند)

  • قبل از انحدار غذا از معده

 

  • هنگام سیرابی

 

  • بعد از ریاضات و حرکات شدید (زیرا گرمی اندام ها باعث جذب فوری آب سرد میشود و این جذب سریع و ناگهانی سبب کاهش حرارت غریزی فرد میشود)

 

  • بعد از جماع (گرمی و خشکی زیاد اعضاء باعث جذب زیاد آب در نتیجه کاهش حرارت غریزی فرد میشود)

 

  • آب سرد بعد از حمام (به علت گرمی بدن و اعضا جذب سریع و ناگهانی آب سبب کاهش حرارت غریزی فرد میشود)

 

  • آب سرد بعد از خواب و بین خواب ( وقتی انسان میخوابد گرمی غریزی به سمت اعضای داخلی بدن میرود ,خوردن ناگهانی آب سبب گاهش ناگهانی آن میشود.بهتر است افراد قبل از خواب آب بنوشند و بعد از بیدار شدن مدت اندکی صبر کنند تا بدن به حالت طبیعی خود بازگردد بعد آب بنوشند)

 

خواب و بیداری

( سومین اصل از سته ضروریه )

کودک خواب

خواب باعث تری در بدن میشود به همین خاطر برای افراد پیر که تری غریزی بدن خود را از دست داده اند مناسب است .در خواب ، حرکت گرما از سطح به درون است در نتیجه بدن فرد سرد است و بهتر است در هنگام خواب از روانداز استفاده کند. ضعف حافظه ,سردی مزاج , بیماریهای مفصلی وبلغمی از عوارض خواب زیاد است.

بیداری سبب خشکی در بدن میشود و حرکت گرما از درون به سطح بدن است.بیداری زیاد به همین خاطر ضرر دارد زیرا سبب خشکی بدن و اعضا میشود. در هنگام بیداری ظاهر گرم ، و باطن سرداست. ضعف دماغ ، سوء هضم ،  تحلیل مواد و قوا ،  تحلیل حرارت غریزی ، خشکی دماغ و ضعف هضم از عوارض بیداری زیاد است.

 

 

  • احساس خواب در ترمزاجها بیشتر است اما ضرر آن هم بیشتر است

 

  • احساس خواب در خشک مزاجها کمتراست اما ضرر کم خوابی هم بیشتر است

 

خواب زیاد برای زن ها مضر تر از مردان است زیرا طبع زنان سرد تر است .و خواب زیاد برای زنان تر مزاج بدتر از زنان گرم مزاج است.

 

خواب های مضر شامل موارد زیر میشوند:

  • خواب روز ←( خصوصاً در زمستان ) که باعث ایجاد:امراض رطوبیه ,کثرت نوازل ,بزرگی طحال  ,بلادت ذهن ,اسقاط شهوت طعام  برای فرد میشود
  • عیلوله: خواب بعد از نماز صبح را گویند که بسیار بد است.

 

  • استثنا خواب قیلوله در فصول گرم به سبب بلندی روز بد نیست.

 

حرکت و سکون

( چهارمین اصل از سته ضروریه )

دویدن

حرکت باعث گرمابخشی میشود.اما حرکت اگر طولانی مدت باشد, باعث کاهش حرارت غریزی و درنتیجه سرد شدن طبع بدن میشود.

 

افراط درسکون باعث تولید بیش از حد رطوبات وارده بر بدن و سرکوبی حرارت غریزی میشود. همین امر ایجاد سرمابخشی میکند.

زمان مناسب ورزش شامل :بعداز خروج غذا از معده , در حال گرسنگی نباشد , بعد از دفع ادرار و مدفوع و در متعادل ترین دمای روز است.

 

احتباس و استفراغ

( پنجمین اصل از سته ضروریه )

تهوع

احتباس یعنی حفظ مواد ضروری بدن و اخلاط صالحه واستفراغ یعنی دفع مواد زاید و فضولات بدن.

انواع استفراغ:

اسهال و قی (Vomiting) و دفع باد ,عطسه،سرفه، سکسکه ،ترشحات گوشه چشم ،ترشحات واژن،شیر، ادرار بول (Diuresis)،ادرار عرق، ادرار حیض ,فصد (Venosection)  حجامت((Cupping، زالو(Leech Therapy) ,حقنه (Enema)  ,جماع  (Intercourse)

  • نکته مهم : استفراغ بیش از حد خشکاننده بدن است زیرا اخلاط اجسامی مرطوب اند.

 

اعراض نفسانی

( آخرین اصل از سته ضروریه )

  • لذت و شادی کیفیت گرم و تر دارد.

کودک شاد         کودک خندان

  • خشم و هیجان کیفیت گرم و خشک دارد.

کودک خشمگین

  • ترس کیفیت سرد وتر دارد.

کودک ترسان

  • غم کیفیت سرد و خشک دارد.

کودک غمگین

  • افراط در حرکات نفسانی زیان آورست اما افراط در سکون نفسانی نیز مضر و موجب بلادت ذهن وبرودت بدن میشود.

 

این مطلب را با آن ها که دوستشان دارید به اشتراک بگذارید:

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.